خلاصه در یک نگاه
- نفقه زن در ازدواج دائم بر عهده شوهر است و شامل مسکن، پوشاک، غذا، اثاث منزل و هزینههای درمانی متناسب با وضع زن است (مواد ۱۱۰۶ و ۱۱۰۷ قانون مدنی).
- نفقه گذشته زن طلب ممتاز است و همیشه قابل مطالبه است؛ اما نفقه گذشته اقارب (مثل فرزند) قابل مطالبه نیست (ماده ۱۲۰۶).
- ندادن نفقه با وجود استطاعت مالی، جرم «ترک انفاق» است (ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده) و با گذشت شاکی تعقیب متوقف می‌شود.
- اگر زن بدون عذر شرعی از تمکین خودداری کند (نشوز)، مستحق نفقه نیست (ماده ۱۱۰۸).
نفقه شامل چه چیزهایی است؟
طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن است؛ از جمله مسکن، پوشاک، غذا، اثاث منزل، هزینههای درمانی و بهداشتی، و در صورت نیاز یا عادت زن، خادم. ملاک، شأن و وضع زن است، نه صرفاً توان مالی شوهر.
مبلغ نفقه در دادگاه معمولاً با ارجاع به کارشناس رسمی دادگستری و بر اساس شهر محل زندگی، سطح زندگی خانواده و دوره زمانی مطالبه تعیین می‌شود.
مطالبه نفقه: حقوقی یا کیفری؟
| دعوای حقوقی مطالبه نفقه | شکایت کیفری ترک انفاق | |
|---|---|---|
| هدف | گرفتن مبلغ نفقه معوقه و تعیین نفقه آینده | مجازات شوهری که با وجود توان مالی نفقه نمی‌دهد |
| مبنای قانونی | مواد ۱۱۰۶ تا ۱۱۱۱ و ۱۲۰۶ قانون مدنی | ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱ |
| چه باید ثابت شود | وجود رابطه زوجیت؛ اثبات پرداخت با شوهر است | استطاعت مالی شوهر و تمکین زن |
| نتیجه | حکم به پرداخت و اجرای آن از اموال شوهر | حبس تعزیری؛ با گذشت شاکی تعقیب یا اجرا متوقف می‌شود |
مجازات ترک انفاق در قانون، حبس تعزیری درجه شش است که با قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (۱۳۹۹) کاهش یافته است. بسیاری از زنان هر دو مسیر را هم‌زمان پیش می‌برند.
مراحل مطالبه نفقه
- ۱جمع‌آوری مدارک: سند ازدواج، شناسنامه و کارت ملی، و در صورت امکان مدارکی از سطح زندگی و درآمد شوهر.
- ۲ثبت دادخواست مطالبه نفقه (و در صورت تمایل، شکوائیه ترک انفاق) در دفتر خدمات الکترونیک قضایی.
- ۳رسیدگی در دادگاه خانواده؛ در دعاوی نفقه تا نصاب قانونی، طبق قانون شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲ دادگاه صلح صالح است.
- ۴ارجاع به کارشناس برای تعیین مبلغ نفقه و اعتراض به نظر کارشناس در صورت نیاز.
- ۵صدور حکم و اجرای آن؛ از جمله توقیف حقوق یا اموال شوهر.
نفقه فرزند و نفقه در دوران عده
- نفقه فرزند بر عهده پدر است و اگر پدر فوت کرده یا توانایی ندارد، به ترتیب بر عهده جد پدری و سپس مادر است (ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی).
- نفقه فرزند برای آینده مطالبه می‌شود؛ نفقه گذشته فرزند قابل مطالبه نیست، مگر به دستور دادگاه قرض شده باشد.
- در طلاق رجعی، زن در دوران عده حق نفقه دارد؛ در طلاق بائن نفقه ندارد، مگر باردار باشد (ماده ۱۱۰۹).
- مسائل مربوط به نگهداری فرزند پس از جدایی در حضانت فرزند بررسی می‌شود.
ترک انفاق و حق طلاق
اگر شوهر نفقه ندهد و الزام او به پرداخت ممکن نباشد، زن می‌تواند به استناد ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی از دادگاه درخواست طلاق کند. این یکی از موارد طلاق از طرف زن است و در کنار آن، مطالبه مهریه و سایر حقوق مالی هم ممکن است.
پرسش‌های پرتکرار
نفقه شامل چه مواردی است؟
مسکن، پوشاک، غذا، اثاث منزل، هزینههای درمانی و بهداشتی، متناسب با وضع زن (ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی).
نفقه گذشته را می‌توان مطالبه کرد؟
بله؛ نفقه گذشته زن طلب ممتاز است و محدودیت زمانی ندارد. اما نفقه گذشته فرزند قابل مطالبه نیست.
مبلغ نفقه چطور تعیین می‌شود؟
معمولاً با نظر کارشناس رسمی دادگستری و بر اساس شأن زن، سطح زندگی و شهر محل سکونت.
مجازات ندادن نفقه چیست؟
ترک انفاق با وجود استطاعت مالی جرم است و مجازات حبس تعزیری دارد؛ با گذشت زن تعقیب یا اجرای مجازات متوقف می‌شود.
اگر زن تمکین نکند نفقه دارد؟
خیر؛ نشوز یعنی خودداری بدون عذر موجه از وظایف زناشویی، زن را از نفقه محروم می‌کند (ماده ۱۱۰۸).
این راهنما به کارتان آمد؟
نظرات کاربران
برای پرونده خودتان راهنمایی می‌خواهید؟
شرایط هر پرونده متفاوت است. کارشناسان شاهین گروه وضعیت شما را بررسی می‌کنند و مسیر مناسب را پیشنهاد می‌دهند.