خلاصه در یک نگاه
- زن با جاری شدن عقد مالک مهریه میشود و میتواند آن را هر زمان مطالبه کند؛ مطالبه مهریه به طلاق وابسته نیست.
- مهریه از دو مسیر وصول میشود: دادخواست در دادگاه خانواده یا صدور اجرائیه از اداره ثبت (بر اساس سند نکاحیه).
- در قانون فعلی، ضمانت بازداشت برای عدم پرداخت مهریه فقط تا سقف ۱۱۰ سکه اعمال میشود؛ مازاد آن بدون ضمانت حبس و بر اساس توان مالی مرد وصول میشود.
- طرح کاهش این سقف به ۱۴ سکه در مجلس مطرح شده، اما تا زمان بهروزرسانی این مطلب مراحل نهایی تصویب و اجرای آن کامل نشده است.
- مهریه وجه نقد بر اساس شاخص تورم بانک مرکزی از سال عقد تا زمان پرداخت به‌روز میشود.
مهریه چیست و از چه زمانی حق زن است؟
بر اساس قانون مدنی، هر مالی که ارزش مالی داشته باشد و قابل تملک باشد میتواند مهریه قرار گیرد (ماده ۱۰۷۸). مهریه میتواند سکه طلا، وجه نقد، ملک، سفر حج، یا ترکیبی از این‌ها باشد و طرفین در تعیین آن آزادند.
مهم‌ترین قاعده این است که زن بهمحض وقوع عقد مالک مهریه میشود و میتواند هر نوع تصرفی در آن بکند (ماده ۱۰۸۲). یعنی برای مطالبه مهریه لازم نیست طلاقی در کار باشد یا زندگی مشترک به پایان برسد؛ زن در طول زندگی مشترک هم میتواند مهریه‌اش را بخواهد.
مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه چه فرقی دارند؟
بیشتر مهریه‌ها در سند ازدواج به‌صورت «عندالمطالبه» ثبت می‌شوند؛ یعنی زن هر زمان بخواهد میتواند آن را مطالبه کند و مرد مکلف به پرداخت است، مگر اینکه ثابت کند توان پرداخت ندارد (اعسار).
در مهریه «عندالاستطاعه»، پرداخت منوط به توانایی مالی مرد است و بار اثبات توانایی مالی مرد بر عهده زن قرار می‌گیرد. به همین دلیل، نوع ثبت مهریه در عقدنامه تأثیر مستقیمی بر مسیر وصول آن دارد و پیش از اقدام باید سند نکاحیه را دقیق بررسی کرد.
مهریه وجه نقد چطور به نرخ روز محاسبه میشود؟
اگر مهریه وجه رایج (مثلاً مبلغی به ریال یا تومان) باشد، طبق تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه نسبت به سال وقوع عقد محاسبه و پرداخت میشود. شاخص مورد استفاده، شاخص اعلامی بانک مرکزی است.
بنابراین مهریه نقدی که سال‌ها پیش تعیین شده، امروز معادل رقم بسیار بالاتری است. این محاسبه معمولاً در دادگاه یا اجرای ثبت انجام میشود و استثناهایی هم دارد؛ برای مثال اگر زوجین هنگام عقد به شکل دیگری توافق کرده باشند.
مهریه سکه یا طلا مشمول این محاسبه نیست؛ چون ارزش آن خودبه‌خود با قیمت روز سکه تعیین میشود.
راه‌های مطالبه مهریه: دادگاه یا اداره ثبت
زن برای وصول مهریه دو مسیر اصلی دارد. انتخاب درست بین این دو، به نوع مهریه، شناخت اموال مرد و فوریت موضوع بستگی دارد.
| مسیر | نحوه شروع | ویژگی‌ها |
|---|---|---|
| اداره ثبت (اجرای ثبت) | درخواست صدور اجرائیه بر اساس سند ازدواج از دفترخانه‌ای که عقد در آن ثبت شده | بدون رسیدگی قضایی و نسبتاً سریع؛ مناسب وقتی اموال مشخصی از مرد (ملک، حساب، خودرو) شناسایی شده است. |
| دادگاه خانواده | ثبت دادخواست مطالبه مهریه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی | امکان تقاضای تأمین خواسته و توقیف اموال پیش از رأی؛ پس از صدور رأی قطعی، اجرای احکام اقدام میکند. |
مراحل مطالبه مهریه از طریق دادگاه
- ۱تهیه مدارک: سند ازدواج (عقدنامه)، کارت ملی و شناسنامه، و در صورت وجود، اطلاعات اموال و حساب‌های مرد.
- ۲ثبت دادخواست مطالبه مهریه در دفتر خدمات الکترونیک قضایی و ارجاع آن به دادگاه خانواده.
- ۳در صورت نیاز، درخواست «تأمین خواسته» تا اموال مرد پیش از رسیدگی توقیف شود و امکان انتقال آن‌ها از بین برود.
- ۴حضور در جلسه دادرسی؛ در این مرحله ممکن است مرد دعوای «اعسار» (ناتوانی از پرداخت یکجا) مطرح کند و تقسیط مهریه را بخواهد.
- ۵صدور رأی و در صورت قطعیت، صدور اجرائیه و پیگیری در اجرای احکام برای توقیف اموال یا دریافت اقساط.
اعسار و تقسیط مهریه
اگر مرد ثابت کند توان پرداخت یکجای مهریه را ندارد، دادگاه ممکن است او را «معسر» بشناسد و مهریه را به‌صورت یک پیش‌قسط و اقساط ماهانه متناسب با درآمدش تقسیط کند. تقسیط به معنای کم شدن مهریه نیست؛ فقط شیوه پرداخت را تغییر می‌دهد.
اگر بعداً اموالی از مرد شناسایی شود یا وضعیت مالی‌اش بهتر شود، زن میتواند درخواست توقیف اموال یا تغییر اقساط را مطرح کند. در مقابل، مرد هم در صورت بدتر شدن وضعیت مالی میتواند درخواست تعدیل اقساط بدهد.
سقف ۱۱۰ سکه و طرح جدید ۱۴ سکه
بر اساس ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱)، اگر میزان مهریه بیش از ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی باشد، پرداخت مازاد آن فقط در صورت اثبات توانایی مالی مرد لازم است. به همین دلیل، ضمانت بازداشت مرد به دلیل عدم پرداخت مهریه در عمل فقط تا سقف ۱۱۰ سکه اعمال میشود.
در سال ۱۴۰۴ طرحی در مجلس مطرح شد که سقف ضمانت اجرای کیفری (بازداشت) مهریه را از ۱۱۰ به ۱۴ سکه کاهش می‌دهد. نکته مهم این است که حتی در صورت اجرای این طرح، حق زن نسبت به کل مهریه از بین نمی‌رود؛ تغییر فقط در ابزار بازداشت است و مابقی مهریه همچنان از مسیر حقوقی و توقیف اموال قابل مطالبه خواهد بود.
تا زمان بهروزرسانی این راهنما (مهر ۱۴۰۵)، این طرح مراحل نهایی تصویب و تأیید را طی نکرده و قاعده ۱۱۰ سکه همچنان مبنای عمل است. اگر در حال تصمیم‌گیری برای مطالبه مهریه هستید، وضعیت روز این قانون را پیش از اقدام بررسی کنید.
مهریه هنگام طلاق و در طلاق توافقی
اگر طلاق پس از رابطه زناشویی رخ دهد، زن مستحق تمام مهریه است. اگر طلاق پیش از رابطه زناشویی باشد، زن مستحق نصف مهریه است (ماده ۱۰۹۲).
در طلاق توافقی، معمولاً زن تمام یا بخشی از مهریه را «بذل» میکند تا مرد به طلاق رضایت دهد (طلاق خلع یا مبارات). میزان بذل و شیوه پرداخت باقی‌مانده باید دقیق در توافق‌نامه نوشته شود؛ چون پس از ثبت طلاق، رجوع از بذل فقط در زمان عده و با شرایط خاص ممکن است.
اشتباهات رایج در مطالبه مهریه
- اقدام بدون شناسایی اموال مرد؛ در حالی که درخواست تأمین خواسته یا اجرای ثبت بدون شناخت اموال کارایی زیادی ندارد.
- امضای توافق‌نامه طلاق بدون مشخص کردن دقیق میزان بذل و زمان پرداخت باقی‌مانده مهریه.
- بی‌توجهی به نوع ثبت مهریه (عندالمطالبه یا عندالاستطاعه) در عقدنامه.
- تصور اینکه مهریه بالای ۱۱۰ سکه از بین می‌رود؛ در حالی که فقط شیوه وصول آن متفاوت است.
پرسش‌های پرتکرار
آیا برای مطالبه مهریه باید طلاق گرفت؟
خیر. زن بهمحض عقد مالک مهریه است و در صورت عندالمطالبه بودن، میتواند در طول زندگی مشترک هم آن را مطالبه کند.
مهریه را از کجا بهتر است مطالبه کنیم؛ دادگاه یا اداره ثبت؟
اگر اموال مشخصی از مرد شناسایی شده، اجرای ثبت معمولاً سریعتر است. اگر نیاز به توقیف فوری اموال یا رسیدگی به دعوای اعسار دارید، مسیر دادگاه مناسبتر است. انتخاب به شرایط هر پرونده بستگی دارد.
آیا قانون مهریه ۱۴ سکه اجرا شده است؟
تا زمان بهروزرسانی این مطلب (مهر ۱۴۰۵)، طرح کاهش سقف بازداشت به ۱۴ سکه مراحل نهایی تصویب و اجرا را طی نکرده و سقف ۱۱۰ سکه مبنای عمل است. در هر حال، این طرح حق زن نسبت به کل مهریه را حذف نمیکند.
مهریه نقدی قدیمی چقدر ارزش دارد؟
مهریه وجه نقد بر اساس شاخص تورم اعلامی بانک مرکزی از سال عقد تا سال پرداخت محاسبه میشود؛ بنابراین مبلغ امروز آن معمولاً چندین برابر رقم عقدنامه است.
اگر مرد توان پرداخت مهریه را نداشته باشد چه میشود؟
مرد میتواند دعوای اعسار مطرح کند و در صورت پذیرش، دادگاه مهریه را تقسیط میکند. تقسیط از میزان مهریه کم نمیکند.
این راهنما به کارتان آمد؟
نظرات کاربران
برای پرونده خودتان راهنمایی می‌خواهید؟
شرایط هر پرونده متفاوت است. کارشناسان شاهین گروه وضعیت شما را بررسی می‌کنند و مسیر مناسب را پیشنهاد می‌دهند.